Sygnatury na mieczach wymagają, niestety, znajomości języka japońskiego i trzeba naprawdę wielu lat studiów by osiągnąć podstawowy poziom, pozwalający na odczytanie napisów. W znakomitej większości są one wykonane językiem, który jest niezrozumiały dzisiaj nawet dla Japończyków. Znaki pisma japońskiego, zwane kanji, to tysiące obrazów, które trzeba zapamiętać i rozumieć. Dla ukończenia średniej szkoły trzeba ich znać 1800, a ich ogólna ilość przekracza 6 tysięcy. Japończycy przeżyli dwie rewolucje związane z ojczystym językiem: w 1868 i 1945 r. W tym czasie wykreślono setki znaków a na ich miejsce wprowadzono nowe. Obecny, gwałtowny rozwój nauki i techniki powoduje, że właściwie ciągle trwa proces wprowadzania nowych znaków i korekta znaków, które wychodzą z użycia.

omieczach1 omieczach2
nashiji nie

Japońscy kolekcjonerzy i miłośnicy mieczy mają znakomicie ułatwione zadanie, ponieważ w Japonii księgozbiór traktujący o mieczach liczy przy najmniej kilkanaście tysięcy tomów. Prawie wszyscy wielcy i średni miecznicy zostali opisani, ich podpisy są fotografowane i publikowane, co daje niezrównany materiał porównawczy. Podane poniżej nazwiska mistrzów mają charakter wprowadzający i żadną miarą nie oddają ogromu sztuki prezentowanej przez dziesiątki tysięcy japońskich mieczników. Trzeba również podkreślić, że istnieją tysiące mieczów nie podpisanych. W takich przypadkach mówi się, że miecz jestmumei, to znaczy nie sygnowany. Miecze takie są badane przez specjalne komisje, które oceniają, z jakiego wieku, z jakiej prowincji, czy jakiej szkoły miecz pochodzi. Ludzie, którzy poświęcili całe życie na badanie mieczy dysponują wiedzą tak szeroką i tak wspaniałą, że ich werdykt jest prawie równoznaczny z tym, gdyby miecz był podpisany. Potrafią również wykryć najmniejsze fałszerstwo czy podrobiony podpis. Potrafią odgadnąć nazwisko miecznika nawet, jeśli zostało usunięte, lub w wyniku skrócenia trzpienia zostało odcięte i pozostały jedynie 2-3 znaki, które wskazują na "charakter pisma".

Dodatkowym utrudnieniem, i to nie tylko dla cudzoziemców, jest fakt iż nazwiska mieczników przechodziły z ojca na syna lub synów, którzy tworzyli wielowiekowe generacje. Czasami tych generacji jest 40 i więcej, co daje rozpiętość, ewentualnej pomyłki, o sto i więcej lat. Czasami w jednym czasie, w tej samej prowincji działało kilkudziesięciu mieczników o tym samym nazwisku. Zgodnie z tradycjami japońskimi, były również możliwe zmiany nazwiska, nawet kilka razy w ciągu życia. Były też liczne przypadki, że w uznaniu osiągnięć i kunsztu miecznika, odpowiednie władze lub zwierzchnicy nadawali miecznikowi nowe nazwisko. Zagadek tych jest bez liku, i dlatego, nawet w Japonii, nie ma człowieka, który mógłby powiedzieć ""o mieczach wiem wszystko".

 

 

seppa
mekugi
soritsuna
menuki kurikata
tsuba
tsukaito fuchi
kashira

Jak już to było podkreślane, brak sygnatury na mieczu ma nieznaczny wpływ na jego wartość, bowiem było wiele powodów dla których miecznicy nie podpisywali swoich mieczy. Czasami była to subiektywna ocena mistrza, który dochodził do wniosku, że mógł zrobić lepszy miecz i chociaż miecz był doskonały, podpisu nie miał. Innym ważkim powodem braku podpisu było kucie mieczy na zamówienie najwyższych dostojników. W takich przypadkach nawet najznamienitsi mistrzowie nie stawiali swoich sygnatur, ponieważ byłoby to uważane za brak skromności i wywyższanie się nad zamawiającego. Czasami jedynie ryto nazwisko przyszłego właściciela, powstrzymując się przed wykuciem własnego nazwiska. Brak sygnatury na mieczu dawał, niestety, szanse tzw. osobom trzecim, które posuwały się do sygnowania miecza dowolnym nazwiskiem, chociaż z reguły wybierano te najlepszych mieczników. Odróżnienie prawdziwej ręki mistrza od fałszerza to wysoka wiedza cechująca dzisiaj małe grono wybitnych znawców.

Jednymi z najstarszych nazwisk przewijających się na kartach historii jest nazwisko Amakuni i Amakura. Byłi to ponoć jedni z najlepszych mieczników na przełomie VII i VIII wieków. IX wiek to wymieniany w dokumentach znakomity miecznik Yasutsuna. To samo nazwisko przewija się do dzisiejszego dnia wśród mieczników znanych w okresie Showa.


Sanjo Munechika oraz Gojo Kanenaga to mistrzowie z końca X wieku, pochodzący z Yamashiro ( "Pięć tradycji") oraz Norimune , Tomonari i Masatsune z Bizen.
Wczesny okres Kamakura to tacy mistrzowie jak: Kunitoshi, Kunimitsu, Kunisuke, Nagamitsu, Kagemitsu, Sanenaga, Unsho. Z tego okresu stała wystawa mieczów w Tokio eksponuje miecze: Kuniyoshi, Mitsutada, Kunimune, Kunitoki oraz kolejną generację Yasutsugu.
Środek okresu Kamakura (XIII wiek) to Awataguchi Kuniyoshi i Yoshimitsu z Yamashiro; Senjuin, Hosho, Shikkake, Tegai i Taema z Yamato; Kunimune, Sukezane i Shintogo Kunimitsu z Sagami; Ichimonji Yoshifusa, Sukefusa, Osafune Mitsutada, Nagamitsu i Sanemori z Bizen; Suketsugu i Yoshitsugu z Bitchu.
Koniec okresu Kamakura, czyli XIV wiek to Rai Kunimitsu i Rai Kunitsugu z Yamashiro, Hosho Sadayoshi, Taema Kuniyuki, Tekai Kanenaga i Norinaga z Yamato.
Najbardziej reprezentatywni mistrzowie wczesnego okresu Muromachi to: Nobukuni z Yamashiro, Morimitsu i Yasumitsu z Bizen.
Późny okres Muromachi (środek XVI wieku) Heianjo Nagayoshi z Yamashiro, Muramasa z Ise, Kanesada i Kanemoto z Mino, Sukesada, Katsumitsu i Kyomitsu z Bizen. Na tym kończą się miecze zwane obecnie Koto i era Momoyama rozpoczyna nowy rozdział a miecze zostały nazwane "Nowe", czyli "Shinto". Najbardziej reprezentatywni mistrzowie kujący miecze na przełomie XVI i XVII wieku to: Umetada Myoju i Horikawa Kunihiro z Yamashiro, Nanki Shigekuni, Echizen Yasutsugu i Hankei z Edo oraz chyba najsławniejszy z nich Tadayoshi z Hizen. I tutaj mała dygresja. Miecze z Hizen mają tak specyficzny styl, że koneserzy rozpoznają go bez oglądania podpisu miecznika. Szkoła z Hizen spowodowała, że powstał oddzielny rozdział w historii miecza. Miecze te zyskały nazwę Hizen-to, "miecze z Hizen". A szczególnym mistrzem był Tadayoshi. Dzisiaj są na świecie kolekcjonerzy, którzy kupują wyłącznie miecze sygnowane Tadayoshi - jak się można domyślać, jest ich ograniczona ilość.

Okres Edo, okres pokoju, braku wojen i rewolt. Jednym z najważniejszych czynników, jakie warunkowały rozwój produkcji i modernizację technologii miecza było istnienie niepokojów społecznych i buntów. Kiedy tego brakło, praktycznie jedynym bodźcem był kierunek dekoracji, wykwintu, nowych doznań estetycznych. Można to zauważyć nie tylko w produkcji głowni, ale również tsub, pochew i pozostałych elementów miecza.
Mniej więcej do początku XIX wieku najwybitniejszymi mistrzami byli: Nagasone Kotetsu z Edo, Izumi-no-kami Kanesada, Inoue Shinkai, Echizen-no-kami Sukehiro, Omi-no-kami Sukenao i Ikkanshi Tadatsuna z Osaki, Sendai Kunikane z Mutsu; Mondonosho Masakiyo z Satsumy.
Końcowy okres szogunatu, przed nastaniem ery Meiji, kiedy to zostało zabronione publiczne noszenie mieczy, to tacy mistrzowie jak: Suishinshi Masahide z Uzen Yamagata i Nankai Taro Chosen z Tosa, którzy próbowali naśladować styl mieczy produkowanych w okresie Koto.
Początek ery Meiji to, jak już wspomiano, praktycznie koniec mieczy samurajskich. Wszakże w 1906 roku rząd cesarski wyznaczył dwóch mieczników jako kontynuatorów tradycji kucia mieczy, którzy mieli wyłączne prawo powoływania uczniów i podtrzymywania legendy mieczy japońskich. 
o ( "Pięć tradycji") oraz Norimune , Tomonari i Masatsune z Bizen.

ha mune
hamon
shinogi
hamachi munemachi
yasurime
mekugi-ana
nakago-jiri
Nazwiska mistrzów utytułowanych przez cesarza Gotoba jako Goban Kaji to: Norimune, Sagatsugu, Nobofusa, Kuniyasu, Tsunetsugu, Kunitomo, Muneyoshi, Tsuguie, Sukemune, Yukikuni, Sukenari i Sukenobu. Cesarz Gotoba, który osobiście kuł lub uczestniczył w kuciu mieczy, na swoich osobistych pomocników mianował mistrzów Hisakuni i Nobofusa. Ich miecze to wczesne Koto, są najrzadsze i, oczywiście, w większości są uznane za "Skarby narodowe", bez prawa wywozu za granicę. Z tego okresu (XII wiek), w Narodowym Muzem w Tokio można podziwiać dwa miecze tachi wykonane przez Chikamura i wspomnianego już Masatsu

Wczesny okres Kamakura to tacy mistrzowie jak: Kunitoshi, Kunimitsu, Kunisuke, Nagamitsu, Kagemitsu, Sanenaga, Unsho. Z tego okresu stała wystawa mieczów w Tokio eksponuje miecze: Kuniyoshi, Mitsutada, Kunimune, Kunitoki oraz kolejną generację Yasutsugu.
Środek okresu Kamakura (XIII wiek) to Awataguchi Kuniyoshi i Yoshimitsu z Yamashiro; Senjuin, Hosho, Shikkake, Tegai i Taema z Yamato; Kunimune, Sukezane i Shintogo Kunimitsu z Sagami; Ichimonji Yoshifusa, Sukefusa, Osafune Mitsutada, Nagamitsu i Sanemori z Bizen; Suketsugu i Yoshitsugu z Bitchu.
Koniec okresu Kamakura, czyli XIV wiek to Rai Kunimitsu i Rai Kunitsugu z Yamashiro, Hosho Sadayoshi, Taema Kuniyuki, Tekai Kanenaga i Norinaga z Yamato.
Najbardziej reprezentatywni mistrzowie wczesnego okresu Muromachi to: Nobukuni z Yamashiro, Morimitsu i Yasumitsu z Bizen.
Późny okres Muromachi (środek XVI wieku) Heianjo Nagayoshi z Yamashiro, Muramasa z Ise, Kanesada i Kanemoto z Mino, Sukesada, Katsumitsu i Kyomitsu z Bizen. Na tym kończą się miecze zwane obecnie Koto i era Momoyama rozpoczyna nowy rozdział a miecze zostały nazwane "Nowe", czyli "Shinto". Najbardziej reprezentatywni mistrzowie kujący miecze na przełomie XVI i XVII wieku to: Umetada Myoju i Horikawa Kunihiro z Yamashiro, Nanki Shigekuni, Echizen Yasutsugu i Hankei z Edo oraz chyba najsławniejszy z nich Tadayoshi z Hizen. I tutaj mała dygresja. Miecze z Hizen mają tak specyficzny styl, że koneserzy rozpoznają go bez oglądania podpisu miecznika. Szkoła z Hizen spowodowała, że powstał oddzielny rozdział w historii miecza. Miecze te zyskały nazwę Hizen-to, "miecze z Hizen". A szczególnym mistrzem był Tadayoshi. Dzisiaj są na świecie kolekcjonerzy, którzy kupują wyłącznie miecze sygnowane Tadayoshi - jak się można domyślać, jest ich ograniczona ilość.

omieczach5
nioi

Okres Edo, okres pokoju, braku wojen i rewolt. Jednym z najważniejszych czynników, jakie warunkowały rozwój produkcji i modernizację technologii miecza było istnienie niepokojów społecznych i buntów. Kiedy tego brakło, praktycznie jedynym bodźcem był kierunek dekoracji, wykwintu, nowych doznań estetycznych. Można to zauważyć nie tylko w produkcji głowni, ale również tsub, pochew i pozostałych elementów miecza.
Mniej więcej do początku XIX wieku najwybitniejszymi mistrzami byli: Nagasone Kotetsu z Edo, Izumi-no-kami Kanesada, Inoue Shinkai, Echizen-no-kami Sukehiro, Omi-no-kami Sukenao i Ikkanshi Tadatsuna z Osaki, Sendai Kunikane z Mutsu; Mondonosho Masakiyo z Satsumy.
Końcowy okres szogunatu, przed nastaniem ery Meiji, kiedy to zostało zabronione publiczne noszenie mieczy, to tacy mistrzowie jak: Suishinshi Masahide z Uzen Yamagata i Nankai Taro Chosen z Tosa, którzy próbowali naśladować styl mieczy produkowanych w okresie Koto.
Początek ery Meiji to, jak już wspomiano, praktycznie koniec mieczy samurajskich. Wszakże w 1906 roku rząd cesarski wyznaczył dwóch mieczników jako kontynuatorów tradycji kucia mieczy, którzy mieli wyłączne prawo powoływania uczniów i podtrzymywania legendy mieczy japońskich.

/-/ Henryk Socha

Jest to fragment mojej książki pt. Miecze japońskie- Nihonto, wydanej w lipcu 2002 nakładem Domu Wydawniczego Bellona.