O mieczach
| |  | | |
Sygnatury na mieczach wymagaj±, niestety, znajomo¶ci jêzyka japoñskiego
i trzeba naprawdê wielu lat studiów by osi±gn±æ podstawowy poziom,
pozwalaj±cy na odczytanie napisów. W znakomitej wiêkszo¶ci s± one
wykonane jêzykiem, który jest niezrozumia³y dzisiaj nawet dla Japoñczyków.
Znaki pisma japoñskiego, zwane kanji, to tysi±ce obrazów, które trzeba
zapamiêtaæ i rozumieæ. Dla ukoñczenia ¶redniej szko³y trzeba ich znaæ
1800, a ich ogólna ilo¶æ przekracza 6 tysiêcy. Japoñczycy prze¿yli
dwie rewolucje zwi±zane z ojczystym jêzykiem: w 1868 i 1945 r. W tym
czasie wykre¶lono setki znaków a na ich miejsce wprowadzono nowe.
Obecny, gwa³towny rozwój nauki i techniki powoduje, ¿e w³a¶ciwie ci±gle
trwa proces wprowadzania nowych znaków i korekta znaków, które wychodz±
z u¿ycia.
Japoñscy kolekcjonerzy i mi³o¶nicy mieczy maj± znakomicie u³atwione
zadanie, poniewa¿ w Japonii ksiêgozbiór traktuj±cy o mieczach liczy
przy najmniej kilkana¶cie tysiêcy tomów. Prawie wszyscy wielcy i ¶redni
miecznicy zostali opisani, ich podpisy s± fotografowane i publikowane,
co daje niezrównany materia³ porównawczy. Podane poni¿ej nazwiska
mistrzów maj± charakter wprowadzaj±cy i ¿adn± miar± nie oddaj± ogromu
sztuki prezentowanej przez dziesi±tki tysiêcy japoñskich mieczników.
Trzeba równie¿ podkre¶liæ, ¿e istniej± tysi±ce mieczów nie podpisanych.
W takich przypadkach mówi siê, ¿e miecz jest mumei, to znaczy nie
sygnowany. Miecze takie s± badane przez specjalne komisje, które oceniaj±,
z jakiego wieku, z jakiej prowincji, czy jakiej szko³y miecz pochodzi.
Ludzie, którzy po¶wiêcili ca³e ¿ycie na badanie mieczy dysponuj± wiedz±
tak szerok± i tak wspania³±, ¿e ich werdykt jest prawie równoznaczny
z tym, gdyby miecz by³ podpisany. Potrafi± równie¿ wykryæ najmniejsze
fa³szerstwo czy podrobiony podpis. Potrafi± odgadn±æ nazwisko miecznika
nawet, je¶li zosta³o usuniête, lub w wyniku skrócenia trzpienia zosta³o
odciête i pozosta³y jedynie 2-3 znaki, które wskazuj± na "charakter
pisma".
Dodatkowym utrudnieniem, i to nie tylko dla cudzoziemców, jest fakt
i¿ nazwiska mieczników przechodzi³y z ojca na syna lub synów, którzy
tworzyli wielowiekowe generacje. Czasami tych generacji jest 40 i
wiêcej, co daje rozpiêto¶æ, ewentualnej pomy³ki, o sto i wiêcej lat.
Czasami w jednym czasie, w tej samej prowincji dzia³a³o kilkudziesiêciu
mieczników o tym samym nazwisku. Zgodnie z tradycjami japoñskimi,
by³y równie¿ mo¿liwe zmiany nazwiska, nawet kilka razy w ci±gu ¿ycia.
By³y te¿ liczne przypadki, ¿e w uznaniu osi±gniêæ i kunsztu miecznika,
odpowiednie w³adze lub zwierzchnicy nadawali miecznikowi nowe nazwisko.
Zagadek tych jest bez liku, i dlatego, nawet w Japonii, nie ma cz³owieka,
który móg³by powiedzieæ ""o mieczach wiem wszystko".
|
|
|
|
|
|
seppa |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
mekugi |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
soritsuna |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
menuki |
|
|
|
|
|
|
|
kurikata |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tsuba |
|
|
|
|
|
|
|
tsukaito |
|
fuchi |
|
|
|
|
|
kashira |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Jak ju¿ to by³o podkre¶lane, brak sygnatury na mieczu ma nieznaczny
wp³yw na jego warto¶æ, bowiem by³o wiele powodów dla których miecznicy
nie podpisywali swoich mieczy. Czasami by³a to subiektywna ocena mistrza,
który dochodzi³ do wniosku, ¿e móg³ zrobiæ lepszy miecz i chocia¿
miecz by³ doskona³y, podpisu nie mia³. Innym wa¿kim powodem braku
podpisu by³o kucie mieczy na zamówienie najwy¿szych dostojników. W
takich przypadkach nawet najznamienitsi mistrzowie nie stawiali swoich
sygnatur, poniewa¿ by³oby to uwa¿ane za brak skromno¶ci i wywy¿szanie
siê nad zamawiaj±cego. Czasami jedynie ryto nazwisko przysz³ego w³a¶ciciela,
powstrzymuj±c siê przed wykuciem w³asnego nazwiska. Brak sygnatury
na mieczu dawa³, niestety, szanse tzw. osobom trzecim, które posuwa³y
siê do sygnowania miecza dowolnym nazwiskiem, chocia¿ z regu³y wybierano
te najlepszych mieczników. Odró¿nienie prawdziwej rêki mistrza od
fa³szerza to wysoka wiedza cechuj±ca dzisiaj ma³e grono wybitnych
znawców.
Jednymi z najstarszych nazwisk przewijaj±cych siê na kartach historii
jest nazwisko Amakuni i Amakura. By³i to ponoæ jedni z najlepszych
mieczników na prze³omie VII i VIII wieków. IX wiek to wymieniany w
dokumentach znakomity miecznik Yasutsuna. To samo nazwisko przewija
siê do dzisiejszego dnia w¶ród mieczników znanych w okresie Showa.
Sanjo Munechika oraz Gojo Kanenaga to mistrzowie z koñca X wieku,
pochodz±cy z Yamashiro ( "Piêæ tradycji") oraz Norimune , Tomonari
i Masatsune z Bizen.
|
|
ha |
|
|
|
|
|
mune |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
hamon |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
shinogi |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
hamachi |
|
|
|
munemachi |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
yasurime |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
mekugi-ana |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
nakago-jiri |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Nazwiska mistrzów utytu³owanych przez
cesarza Gotoba jako Goban Kaji to: Norimune, Sagatsugu, Nobofusa,
Kuniyasu, Tsunetsugu, Kunitomo, Muneyoshi, Tsuguie, Sukemune,
Yukikuni, Sukenari i Sukenobu. Cesarz Gotoba, który osobi¶cie
ku³ lub uczestniczy³ w kuciu mieczy, na swoich osobistych pomocników
mianowa³ mistrzów Hisakuni i Nobofusa. Ich miecze to wczesne
Koto, s± najrzadsze i, oczywi¶cie, w wiêkszo¶ci s± uznane za
"Skarby narodowe", bez prawa wywozu za granicê. Z tego okresu
(XII wiek), w Narodowym Muzem w Tokio mo¿na podziwiaæ dwa miecze
tachi wykonane przez Chikamura i wspomnianego ju¿ Masatsune. |
Wczesny okres Kamakura to tacy mistrzowie jak: Kunitoshi, Kunimitsu,
Kunisuke, Nagamitsu, Kagemitsu, Sanenaga, Unsho. Z tego okresu sta³a
wystawa mieczów w Tokio eksponuje miecze: Kuniyoshi, Mitsutada, Kunimune,
Kunitoki oraz kolejn± generacjê Yasutsugu.
¦rodek okresu Kamakura (XIII wiek) to Awataguchi Kuniyoshi i Yoshimitsu
z Yamashiro; Senjuin, Hosho, Shikkake, Tegai i Taema z Yamato; Kunimune,
Sukezane i Shintogo Kunimitsu z Sagami; Ichimonji Yoshifusa, Sukefusa,
Osafune Mitsutada, Nagamitsu i Sanemori z Bizen; Suketsugu i Yoshitsugu
z Bitchu.
Koniec okresu Kamakura, czyli XIV wiek to Rai Kunimitsu i Rai Kunitsugu
z Yamashiro, Hosho Sadayoshi, Taema Kuniyuki, Tekai Kanenaga i Norinaga
z Yamato.
Najbardziej reprezentatywni mistrzowie wczesnego okresu Muromachi
to: Nobukuni z Yamashiro, Morimitsu i Yasumitsu z Bizen.
Pó¼ny okres Muromachi (¶rodek XVI wieku) Heianjo Nagayoshi z Yamashiro,
Muramasa z Ise, Kanesada i Kanemoto z Mino, Sukesada, Katsumitsu i
Kyomitsu z Bizen. Na tym koñcz± siê miecze zwane obecnie Koto i era
Momoyama rozpoczyna nowy rozdzia³ a miecze zosta³y nazwane "Nowe",
czyli "Shinto". Najbardziej reprezentatywni mistrzowie kuj±cy miecze
na prze³omie XVI i XVII wieku to: Umetada Myoju i Horikawa Kunihiro
z Yamashiro, Nanki Shigekuni, Echizen Yasutsugu i Hankei z Edo oraz
chyba najs³awniejszy z nich Tadayoshi z Hizen. I tutaj ma³a dygresja.
Miecze z Hizen maj± tak specyficzny styl, ¿e koneserzy rozpoznaj±
go bez ogl±dania podpisu miecznika. Szko³a z Hizen spowodowa³a, ¿e
powsta³ oddzielny rozdzia³ w historii miecza. Miecze te zyska³y nazwê
Hizen-to, "miecze z Hizen". A szczególnym mistrzem by³ Tadayoshi.
Dzisiaj s± na ¶wiecie kolekcjonerzy, którzy kupuj± wy³±cznie miecze
sygnowane Tadayoshi - jak siê mo¿na domy¶laæ, jest ich ograniczona
ilo¶æ.
Okres Edo, okres pokoju, braku wojen i rewolt. Jednym z najwa¿niejszych
czynników, jakie warunkowa³y rozwój produkcji i modernizacjê technologii
miecza by³o istnienie niepokojów spo³ecznych i buntów. Kiedy tego
brak³o, praktycznie jedynym bod¼cem by³ kierunek dekoracji, wykwintu,
nowych doznañ estetycznych. Mo¿na to zauwa¿yæ nie tylko w produkcji
g³owni, ale równie¿ tsub, pochew i pozosta³ych elementów miecza.
Mniej wiêcej do pocz±tku XIX wieku najwybitniejszymi mistrzami byli:
Nagasone Kotetsu z Edo, Izumi-no-kami Kanesada, Inoue Shinkai, Echizen-no-kami
Sukehiro, Omi-no-kami Sukenao i Ikkanshi Tadatsuna z Osaki, Sendai
Kunikane z Mutsu; Mondonosho Masakiyo z Satsumy.
Koñcowy okres szogunatu, przed nastaniem ery Meiji, kiedy to zosta³o
zabronione publiczne noszenie mieczy, to tacy mistrzowie jak: Suishinshi
Masahide z Uzen Yamagata i Nankai Taro Chosen z Tosa, którzy próbowali
na¶ladowaæ styl mieczy produkowanych w okresie Koto.
Pocz±tek ery Meiji to, jak ju¿ wspomiano, praktycznie koniec mieczy
samurajskich. Wszak¿e w 1906 roku rz±d cesarski wyznaczy³ dwóch mieczników
jako kontynuatorów tradycji kucia mieczy, którzy mieli wy³±czne prawo
powo³ywania uczniów i podtrzymywania legendy mieczy japoñskich.
| |
/-/ Henryk Socha |
|
| |
|
|
| |
Jest to fragment mojej ksi±¿ki pt. Miecze japoñskie-
Nihonto, wydanej w lipcu 2002 nak³adem Domu Wydawniczego Bellona. |
|
|
|
